- Vi er svært nøgde med responsen på konferansen, seier både Guri Grønolen og Katharina Sparstad frå Norsk seterkultur/Valdres Natur- og Kulturpark. Dag ein var lagt opp til meir overordna tema og strategiar, med diskusjon og gruppearbeid. Blant innleiarane var leiaren i Hanen, Bernt Bucher, Eivind Hålien, sjef for lokalmat og spesialitetar i NorgesGruppen, Hege Homlong, direktør for vekst og utvikling i TINE, Hanne Sickel frå Bioforsk, Christian Anton Smedshaug frå Landbrukets utredningskontor og stølsbrukar Geir Harald Fodnes frå Strandmo gardsysteri i Valdres.

Innleiarar: Hanne Sickel, Hege Homlong og Eivind Hålien. Foto: Katharina Sparstad

Hanne Sickel viste til resultat frå undersøking av stølsmjølk, som viser at kjøt og mjølk frå fjellet inneheld spesielle verdiar innan umetta feitsyrar, antioksydantar og betakaroten. Dette gjer mellom anna smøret gulare, mjukare og meir lagringsdyktig. Ein raud tråd både frå TINE, NorgesGruppen og Hanen, var ei klar endring i marknaden for spesialprodukt. TINE er no i i gang med prosjekt som skal følgje opp dette behovet i marknaden. Det har også blitt meir aktuelt med sesongprodukt i hyllene. Hålien frå NorgesGruppen, viste til butikkane som har sett av ekstra hylleplass til lokal mat. Samstundes er det ei utfordring å få selt produkta. Ofte er det manglande marknadsføring av nye produkt. 60% av dei nye spesialprodukta går dukken i løpet av dei første tre åra.

Underhaldning ved gruppa Sudandudan ved Anders Røine og Marit Karlberg. Foto: Katharina Sparstad

Dag to var det meir fokus på praktiske løysingar. Her fekk mellom anna stølsbrukar frå Grøset seter, Bjørn Karsten Ulberg, presentere stølen sin. Han fortalde at utfordringane hadde vore mange, og at det er ekstra tungt når kommune og forvalting er negative. Stølsbrukar Sigmund Røysland i Tinn driv utan straumnett, og fortalde korleis han fekk stølen til å fungere med ein kombinasjon av aggregat, vindmølle og solselle. Han driv stølen Selstasli med ti mjølkekyr og lokalforedling fordi tankbilen ikkje kjem fram. Siv Beate Eggen frå Snåsa stølslag fortalte om korleis de hadde bygd opp seternettverket der oppe. Stølslaget i Snåsa er nominert til Kulturlandskapsprisen 2012.

Interessant var det også då sosialantropolog Anne Katrine Norbye fortalde om studia sine i Hemsedal og Nord Trøndelag. I Leksvik og Mosvik seterlag i Trøndelag hadde fleire unge starta opp stølsdrift med nokre kyr som turistattraksjon. Stølane ligg utan veg, og kan såleis ikkje levere stølsmjølka til meieriet. Medan stølar Hemsedal no berre er på 16, har stølane i stølsgrenda i Trøndelag auka til 11.

Ei av gruppene under gruppearbeidet. Foto: Katharina Sparstad

Også Norsk Kulturarv ved Simen Bjørgen fekk presentere seg på konferansen. Nokre stølar har fått Olavsrosa, mellom anna Herdalsetra som har take vare på både bygg og kulturlandskap. Feltbiologen Tanaquil Enzensberger tok oss med på ein vandring i det biologiske mangfaldet der vi vart kjende med ei rekkje utrydningstruga artar som treng beiting og lys for å overleve.

Alle innlegga blir lagt ut på heimesida til fylkesmannen i Oppland.